Koszyk w dłoń, kalosze na nogi i kierunek – las. Jesienią zaczyna się coś, co z lekkim przymrużeniem oka można nazwać narodowym sportem Polaków: grzybobranie. Borowik, podgrzybek czy koźlarz potrafią sprawić więcej radości niż niejedna wygrana. Ale zanim ruszymy między drzewa, warto pamiętać o jednej zasadzie: z lasu trzeba przede wszystkim bezpiecznie wrócić.
Grzybobranie to fantastyczny sposób na ruch, odpoczynek i spędzenie czasu z rodziną. Las jednak nie wybacza lekkomyślności. Można się zgubić, skręcić nogę, stracić zasięg telefonu, źle ocenić pogodę albo – co najgroźniejsze – pomylić grzyb jadalny z trującym.
Dlatego przed wyjazdem warto poświęcić kilka minut na przygotowanie.
Najważniejsza zasada: nie znasz grzyba – zostaw go w lesie
Nie ma znaczenia, że grzyb „wygląda znajomo”, że podobnego zbierał sąsiad albo że aplikacja w telefonie podpowiada, iż prawdopodobnie jest jadalny.
Zbieramy wyłącznie te grzyby, które potrafimy rozpoznać bez żadnych wątpliwości.
Główny Inspektorat Sanitarny przypomina, że aplikacje rozpoznające grzyby mogą być pomocą, ale nie zastępują wiedzy grzyboznawcy lub klasyfikatora. W razie wątpliwości zebrane grzyby można skonsultować w stacji sanitarno-epidemiologicznej.
Jakie grzyby zbierać?
Przede wszystkim:
- tylko gatunki, które znamy i potrafimy jednoznacznie rozpoznać,
- grzyby dobrze wykształcone, na których widoczne są charakterystyczne cechy gatunku,
- początkujący powinni szczególnie ostrożnie podchodzić do grzybów blaszkowych i mogą ograniczyć się do dobrze znanych grzybów rurkowych.
Sanepid zwraca uwagę, że młode owocniki mogą być trudniejsze do właściwego rozpoznania, ponieważ nie mają jeszcze wszystkich charakterystycznych cech.
Jakich grzybów nie zbierać?
Nie wkładaj do koszyka grzyba, jeżeli choć przez chwilę zastanawiasz się: „czy to na pewno ten?”.
Nie zbieraj:
- grzybów nieznanych,
- bardzo młodych owocników, których nie można pewnie rozpoznać,
- grzybów starych, mocno nasiąkniętych wodą, zepsutych lub spleśniałych,
- grzybów rosnących przy ruchliwych drogach, wysypiskach i miejscach potencjalnie zanieczyszczonych,
- gatunków chronionych.
I jeszcze jedna ważna zasada: nie kop i nie niszcz grzybów, których nie zbierasz. Także gatunki trujące są częścią leśnego ekosystemu.
Zapomnij o „babcinnych testach”
Cebula nie powie ci, czy grzyb jest trujący. Srebrna łyżeczka także nie jest testerem bezpieczeństwa. Smak ani zapach również nie dają gwarancji.
Oficjalne zalecenia ostrzegają przed domowymi metodami rozpoznawania grzybów. Niektóre bardzo niebezpieczne gatunki wcale nie muszą smakować gorzko czy odstraszająco.
Jeżeli nie jesteś pewien – grzyb zostaje w lesie.
Koszyk, a nie reklamówka
Na grzybobranie najlepiej zabrać przewiewny wiklinowy koszyk lub inny pojemnik zapewniający dostęp powietrza.
Foliowa reklamówka nie jest dobrym rozwiązaniem. Grzyby łatwo się w niej zaparzają i szybciej psują. GIS właśnie dlatego zaleca przewiewne pojemniki.
Zanim wejdziesz do lasu – zaznacz samochód na mapie
To może być jedna z najważniejszych czynności całej wyprawy.
Po zaparkowaniu:
zaznacz pozycję samochodu w telefonie.
Możesz zapisać punkt w używanej aplikacji mapowej, zrobić zrzut ekranu albo zapisać współrzędne GPS.
Dobrym rozwiązaniem jest również mBDL – mobilny Bank Danych o Lasach. Oficjalna aplikacja umożliwia korzystanie z map leśnych, zapisywanie punktów GPS i tras, a po wcześniejszym pobraniu danych może działać także offline.
Nie zakładaj, że „samochód jest tylko kawałek stąd”. W lesie kolejne skrzyżowania dróg, podobne drzewa i zmieniające się światło potrafią bardzo szybko odebrać orientację.
Gdzie wolno zaparkować samochód w lesie?
Nie zostawiaj auta gdziekolwiek tylko dlatego, że przy drodze jest trochę wolnego miejsca.
Lasy Państwowe przypominają, że samochód należy pozostawić na oznaczonym parkingu lub miejscu postojowym. Wjazd samochodem na drogę leśną jest możliwy tylko wtedy, gdy droga została dopuszczona do ruchu. Sam brak szlabanu lub znaku zakazu nie oznacza automatycznie, że wolno tam wjechać.
Nie blokuj również:
- dróg pożarowych,
- wjazdów do lasu,
- szlabanów,
- dróg technologicznych,
- miejsc, którymi mogą poruszać się pojazdy służb ratunkowych i leśników.
W sytuacji zagrożenia kilka źle zaparkowanych samochodów może utrudnić przejazd straży pożarnej lub pogotowia.
Telefon na 100 procent i powerbank w plecaku
Przed wyjściem sprawdź poziom baterii.
Najlepiej mieć:
naładowany telefon, powerbank, przewód do ładowania oraz pobraną wcześniej mapę offline.
Nie zakładaj, że w każdym miejscu w lesie będzie dostęp do internetu.
Policja przypomina, aby na grzybobranie zabrać naładowany telefon, przed wejściem sprawdzić mapę i zwracać uwagę na charakterystyczne punkty w terenie.
Przydatne mogą być również zwykły kompas, gwizdek ratunkowy i niewielka latarka lub czołówka.
Technologia pomaga, ale warto mieć również rozwiązanie działające wtedy, gdy telefon się rozładuje.
Powiedz komuś, dokąd jedziesz
Jeśli wybierasz się sam, poinformuj bliską osobę:
gdzie jedziesz, w jakim rejonie zamierzasz zbierać grzyby i mniej więcej o której planujesz wrócić.
To prosta czynność, która w sytuacji awaryjnej może bardzo ułatwić poszukiwania.
Idziecie w grupie? Nie rozchodźcie się po całym lesie
Grzybiarze mają szczególny talent do znikania sobie z oczu.
„Tutaj tylko sprawdzę za drzewem” po kilkunastu minutach może oznaczać kilkaset metrów od pozostałych osób.
Jeśli idziecie razem:
- ustalcie kierunek marszu,
- nie oddalajcie się nadmiernie od siebie,
- ustalcie miejsce spotkania,
- co jakiś czas sprawdzajcie, czy wszyscy są w zasięgu głosu lub telefonu.
Policja zaleca, aby nie oddalać się od swoich towarzyszy bez wcześniejszego ustalenia czasu i miejsca spotkania.
Dzieci w lesie wymagają szczególnej uwagi
Tutaj nie ma miejsca na kompromisy.
Dziecko powinno pozostawać cały czas pod bezpośrednią kontrolą dorosłego.
Nie wystarczy powiedzieć: „idziemy tą drogą”.
Dziecko może zainteresować się grzybem, zwierzęciem czy patykiem i w ciągu chwili zniknąć pomiędzy drzewami.
Warto również od początku uczyć dzieci, że nie dotykamy i nie próbujemy nieznanych grzybów.
Ubierz się do lasu, a nie na spacer po promenadzie
Jesienny las potrafi być mokry, chłodny i śliski.
Najlepiej zabrać:
- długie spodnie,
- kurtkę lub bluzę,
- nieprzemakalne buty albo kalosze,
- nakrycie głowy,
- lekką kurtkę przeciwdeszczową,
- środek przeciw kleszczom i komarom.
Lasy Państwowe wskazują również na zagrożenia związane z kleszczami, owadami, nierównym terenem, spadającymi gałęziami, pracami leśnymi oraz gwałtownymi zmianami pogody.
Po powrocie z lasu warto dokładnie obejrzeć ciało i ubranie pod kątem kleszczy.
Sprawdź pogodę przed wyjazdem
Jeśli prognozowana jest burza, wichura lub bardzo intensywne opady, lepiej przełożyć wyprawę.
Silny wiatr w lesie oznacza nie tylko dyskomfort. Zagrożeniem mogą być łamiące się konary oraz przewracające drzewa.
Jesienią szybko robi się również ciemno. Zaplanuj powrót z odpowiednim zapasem czasu.
Co zabrać na grzybobranie? Lista przed wyjściem
Przed wejściem do lasu sprawdź:
✅ naładowany telefon
✅ powerbank
✅ mapę offline
✅ zaznaczoną lokalizację samochodu
✅ koszyk na grzyby
✅ niewielki nożyk
✅ wodę
✅ coś do jedzenia
✅ odpowiednie buty
✅ długie spodnie i kurtkę
✅ środek przeciw kleszczom
✅ latarkę lub czołówkę
✅ gwizdek
✅ podstawową apteczkę
✅ informację przekazaną bliskiej osobie, gdzie się znajdujesz.
Co zrobić, jeżeli zgubisz się w lesie?
Przede wszystkim nie zaczynaj chaotycznie biegać w różnych kierunkach.
Sprawdź:
- lokalizację GPS,
- zapisany punkt samochodu,
- mapę offline,
- charakterystyczne drogi, linie energetyczne, tory lub inne punkty orientacyjne.
Jeżeli sytuacja staje się niebezpieczna albo nie jesteś w stanie samodzielnie odnaleźć drogi, dzwoń pod numer alarmowy 112.
Policja w swoich komunikatach zaleca osobie zagubionej zachowanie spokoju i, gdy potrzebna jest pomoc, pozostanie w jednym miejscu po wezwaniu służb.
Podejrzenie zatrucia grzybami? Nie czekaj
Nudności, wymioty, bóle brzucha, biegunka, ból głowy czy inne niepokojące objawy występujące po zjedzeniu grzybów wymagają potraktowania bardzo poważnie.
Objawy niektórych zatruć mogą wystąpić dopiero po wielu godzinach.
W przypadku podejrzenia zatrucia należy natychmiast skontaktować się z lekarzem lub zadzwonić pod 112 albo 999. Nie próbuj leczyć zatrucia domowymi sposobami. Warto zachować resztki potrawy lub pozostałe grzyby, ponieważ mogą pomóc lekarzom w ustaleniu przyczyny zatrucia. GIS podkreśla, że opóźnienie właściwego leczenia może mieć bardzo poważne konsekwencje.
Grzybobranie ma być przyjemnością. Z lasu najważniejsze jest wrócić
Znalezienie pięknego borowika daje ogromną satysfakcję. Pełny koszyk cieszy jeszcze bardziej.
Ale żaden grzyb nie jest wart ryzyka.
Nie znasz – nie zbieraj.
Nie jesteś pewien – zostaw.
Nie wiesz, gdzie jesteś – sprawdź mapę.
Idziesz do lasu – powiedz komuś dokąd.
Parkujesz – zapisz lokalizację samochodu.
Telefon – naładowany.
Dzieci – zawsze blisko dorosłych.
Narodowy sport Polaków właśnie się zaczyna.
Ruszajmy na grzyby, ale róbmy to z głową. Koszyk pełen grzybów jest świetny. Jeszcze ważniejsze jest jednak to, żeby cała rodzina bezpiecznie wróciła z lasu do domu.
Najczęstsze pytania o bezpieczne grzybobranie
Czy aplikacja w telefonie wystarczy do rozpoznania grzyba?
Nie. Może być pomocą, ale nie powinna być podstawą decyzji o zjedzeniu nieznanego grzyba. W razie wątpliwości najlepiej skorzystać z pomocy specjalisty.
Czy można zbierać bardzo młode grzyby?
Lepiej tego unikać, szczególnie gdy gatunek może być trudny do rozpoznania. Młody owocnik może nie mieć jeszcze charakterystycznych cech.
Czy można zbierać grzyby do reklamówki?
Nie jest to zalecane. Najlepszy jest przewiewny koszyk.
Gdzie zostawić samochód przed wejściem do lasu?
Na oznaczonym parkingu lub miejscu postojowym. Brak szlabanu na leśnej drodze nie oznacza automatycznie, że można na nią wjechać samochodem.
Jak nie zgubić samochodu podczas grzybobrania?
Przed odejściem od auta zaznacz miejsce parkowania w aplikacji mapowej, zapisz współrzędne lub użyj aplikacji mBDL. Warto wcześniej pobrać mapę offline.
Co zrobić, gdy zgubię się w lesie?
Zachować spokój, sprawdzić GPS i mapę, a jeżeli samodzielny powrót jest niemożliwy lub pojawia się zagrożenie – zadzwonić pod numer 112.