W celu zwiększenia znaczenia Świnoujścia jako wstępnego portu dla leżącego ok. 60 km w głębi lądu, należącego do hanzeatyckiego związku miast nadbałtyckich miasta Szczecina, postanowiono zwiększyć bezpieczeństwo żeglugi organizując służbę pilotową i oznakowując tor wodny pławami i stawami. Aby bezpieczeństwo to było jeszcze większe, już w 1805 roku na głowicy falochronu wzniesiono z desek i luster pierwszą latarnię morską, o której wspomina R.Burkhardt w swojej książce pt. "Geschichte des Hafens und der Stadt Swinemunde".


W 1828 r. w tym samym miejscu zbudowano stalową latarnię o wysokości około 13 m, a w 1854 roku rozpoczęto budowę latarni morskiej, która musiała sprostać wzrastającym z roku na rok wymogom nawigacyjnym w tym rejonie. Latarnia umiejscowiona została u nasady falochronu wschodniego, jej budowa trwała trzy lata, a pierwszy raz zaświeciła światłem białym 1 grudnia 1857 roku.

Wybudowana w drugiej połowie XIX wieku latarnia, mająca wysokość 68 m, była w ówczesnych czasach godnym podziwu osiągnięciem budowlanym i do dzisiejszych czasów jest najwyższą latarnią nie tylko naszego wybrzeża, ale również najwyższą na Bałtyku oraz jedną z najwyższych na świecie.

Cały obiekt latarni składa się, z trzech części. Centralną i najwyższą jest wieża latarni, zbudowana z cegły, ceramicznej z żółtą oblicówką. Do wieży od strony północnej i południowej przylegają dwukondygnacyjne budynki mieszkalne murowane z czerwonej cegły ceramicznej. W każdym z nich znajdowały się dwa czteroizbowe mieszkania, w których mieszkali latarnicy z rodzinami, dbający o to, żeby latarnia nigdy nie zgasła.

Ponad trzysta krętych schodów prowadzi aż do górnej galerii. Niezliczone ilości odwiedzających latarnię gości rozkoszowały się przed drugą wojną światową oraz jeszcze do lat siedemdziesiątych po wojnie pięknym widokiem z góry. Na północny zachód ponad kąpieliskami nadmorskimi Ahlbeck, Heringsdorf, Bansin i Zinnowitz, aż do Greifswalder Oie, przy dobrej widoczności można było zobaczyć stoki skał kredowych na wyspie Rugii, lub na północnym wschodzie stromy brzeg morski w Międzyzdrojach.

W latarni pierwotnie zainstalowano aparaturę Fresnela I klasy, w której paliły się cztery koncentryczne knoty. Zasięg światła, podsycanego olejem rzepakowym, wynosił 24 Mm. W latach dwudziestych naszego stulecia latarnia zaopatrzona została w lampy elektryczne. Obecnie w optyce cylindrycznej znajduje się żarówka o mocy 4200 W zamontowana w zmieniaczu, który, gdy żarówka ulegnie przepaleniu, automatycznie wymienia ją na drugą. Charakterystykę światła latarni nadaje kołowa przesłona składająca się z czterech wirujących, pionowych blach, zawieszonych na urządzeniu przypominającym karuzelę. Przesłona ta dawniej poruszana była siłą opadającego ciężarka zawieszonego na linie przechodzącej przez pionowy otwór w trzonie konstrukcji latarni. Ciężarek ten był codziennie po służbie latarnika podciągany na kołowrotku (winda ręczna), zwalniany zaś w porze zaświecenia latarni. Obecnie mechanizm ten zastąpiony jest silnikiem elektrycznym. Żarówki są jednak nadal tak duże jak pierwotnie. Średnica bańki w najszerszym miejscu wynosi 20 cm, przy gwincie 8,9 cm, a długość całej żarówki wynosi 42 cm.

Niemcy przed zakończeniem drugiej wojny światowej wydali rozkaz kierownikowi latarni, żeby przed wycofaniem się wojsk niemieckich ze Świnoujścia wysadził latarnię morską. Jednak latarnik ten nie miał serca wysadzić w powietrze miejsca, w którym mieszkał i pracował. Musiał on bardzo kochać "swoją" latarnię, skoro zdecydował się nie wykonać rozkazu swych dowódców, dzięki czemu ten piękny obiekt istnieje do dnia dzisiejszego.

W latach 1945-46 nabrzeżem i urządzeniami portowymi administrowały radzieckie władze wojskowe. Jednak pracowników Bazy Oznakowania Nawigacyjnego w Świnoujściu idących do latarni przez tereny portowe przepustki rosyjskie obowiązywały jeszcze w latach sześćdziesiątych.

W latach siedemdziesiątych, gdy nastąpił rozwój Świnoujścia jako miasta portowego, w pobliżu latarni morskiej przystąpiono do budowy nabrzeża przeładunkowego. Prace wyburzeniowe były przyczyną powstania na wieży latarni nowych pęknięć. Uruchomienie w 1980 roku bazy przeładunkowej importowanych surowców chemicznych na nabrzeżu Chemików, znajdującym się w bezpośredniej odległości od latarni morskiej, spowodowało, że w pobliżu latarni nie było, czym oddychać, a tym bardziej nie można było już w niej mieszkać. Od tego czasu budynki przylegające do latarni morskiej stoją niezamieszkane aż po dzień dzisiejszy.

Ogromne zapylenie atmosfery chemikaliami spowodowało, że okładzina kolumny wieży latami uległa znacznemu zniszczeniu. Konieczny był remont latarni. Pierwsze naprawy płaszcza wieży latarni, którego popękanie w znacznym stopniu spowodowały spadające na port bomby zrzucane przez samoloty podczas nalotów alianckich przeprowadzonych w 1945 roku, zostały przeprowadzone w 1959 roku przez Urząd Morski w Gdyni - ówczesnego właściciela obiektu.

W 1971 roku, na zlecenie Gdańskiego Urzędu Morskiego w Gdyni, Biuro Projektów Budownictwa Morskiego w Szczecinie opracowało dokumentację remontu kapitalnego latami morskiej i budynków do niej przyległych. Jednak do realizacji robót objętych tą dokumentacją nigdy nie doszło.

W 1989 roku Urząd Morski w Szczecinie, po przejęciu od GUM w Gdyni obiektów nawigacyjnych, zdając sobie sprawę z postępującej dekapitalizacji latami morskiej w Świnoujściu, zlecił Politechnice Szczecińskiej opracowanie ekspertyzy, która miała określić stan obiektu i przyczyny zniszczeń oraz zaproponować zalecenia remontowe. Na podstawie tej ekspertyzy zostały opracowane założenia ponownego projektu remontu kapitalnego latarni morskiej. Jednak na skutek powstania idei utworzenia Biura Hydrograficznego Rzeczypospolitej Polskiej z siedzibą w Gdyni, które miało wziąć w zarząd całe oznakowanie nawigacyjne, nie zlecono wykonania tego projektu. Biuro takie powstało w 1992 roku i działało do 1995 roku. Były to następne trzy lata stracone pod względem przeprowadzenia remontu latarni, a zniszczenia znacznie postępowały.

W 1995 roku Urząd Morski w Szczecinie przejął zadania Biura Hydrograficznego RP Oddział Szczecin i ponownie pojawił się temat remontu latarni morskiej. Oględziny obiektu wykazały, że latarnia wymaga przeprowadzenia remontu kapitalnego, o zakresie takim nawet, jak przeprowadzono na początku wieku, a być może nawet i większym, gdyż znacznie zniszczone są budynki przylegające do wieży latarni i stanowiące całość kompleksu, dlatego też w 1998 roku UMS przystąpił do remontu latarni.


W roku 1997 zlecono wykonanie ekspertyzy stanu latarni z zaleceniami remontowymi, która stanowiła podstawę do wykonania projektu remontu kapitalnego. Był to już chyba tzw. "ostatni dzwonek" dla latarni, gdyż ze względów bezpieczeństwa w grudniu 1997 r. musiano rozebrać dolną galerię widokową. Projekt remontu latarni został opracowany przez Pracownię Projektową Konserwacji Zabytków w Szczecinie w 1998 r., a do remontu przystąpiono w listopadzie 1998 r.



W trakcie remontu w budynkach przyległych do wieży wymieniono stare, zniszczone stropy drewniane na ogniotrwałe, wyremontowano dachy wraz z wymianą pokrycia dachówki, wymieniono stolarkę okienną i drzwiową, oczyszczono i naprawiono tynki wewnętrzne i zewnętrzne oraz wykonano nowe instalacje: wodną, kanalizacyjną i elektryczną ( w tym ogrzewanie elektryczne). Remont wieży polegał na rozbiórce i całkowitym odtworzeniu zarówno galerii dolnej jak i górnej, wykonaniu nowych tynków wewnętrznych (specjalnych - odsalających typu Schomburg-Thermopal), oczyszczeniu muru trzonu i wypełnieniu rys w murze od wysokości 22,5 m do 54,0 m oraz "zszyciu" pęknięć wieży kotwami nierdzewnymi. W wieży latarni zostały zamontowane elektryczne siłowniki do otwierania okien w celu zapewnienia bezpieczeństwa osób zwiedzających w przyszłości latarnię (tzw. Instalacja oddymiania przeciwpożarowego). W latarni wymieniono szyby i zakonserwowano stalową konstrukcję jak również zakonserwowano i pomalowano dach latarni. W trakcie remontu został również wyremontowany budynek agregatorowi oraz przeprowadzono zagospodarowanie terenu wraz z wykonaniem nowego ogrodzenia zewnętrznego i ułożeniem nawierzchni brukowej z kostki kamiennej. Remont budynków przyległych zakończono na etapie stanu surowego zamkniętego. Remont przeprowadziła firma EKKOEX ze Szczecina, która została wyłoniona w ramach przeprowadzonego przez UMS przetargu, a całkowity koszt samego remontu wyniósł 2 930 tys. zł ( nie licząc kosztów związanych z wykonaniem ekspertyzy, projektu i rozbiórki galerii dolnej).

Już w trakcie trwającego remontu, Stowarzyszenie Miłośników Latarń Morskich zaproponowało Urzędowi Morskiemu w Szczecinie oprócz organizacji ruchu turystycznego na wieży latarni, zagospodarowanie całego budynku przylegającego do wieży. W budynku tym zaproponowano utworzenie muzeum latarnictwa i ratownictwa morskiego oraz ośrodka morskiego szkoleniowo - konferencyjnego. Od sierpnia 2001 roku, w budynku przyległym od strony północnej do wieży latarni morskiej, otworzyliśmy sale ekspozycji morskiej. W trzech salach można oglądać między innymi lampy nawigacyjne, elementy wyposażenia statków, stroje nurków, urządzenia oznakowania nawigacyjnego i ratownictwa morskiego. Sale ekspozycji można zwiedzać codziennie w godzinach 1000 - 1800. Ceny biletów: normalny - 3 zł, ulgowy - 1 zł, zbiorowy - 2 zł.

Do latarni można w tej chwili dojechać lub dojść drogą prowadzącą przez Warszów, odbijającą od głównej szosy łączącej Świnoujście ze Szczecinem. Będąc w Świnoujściu, należy najpierw przeprawić się na wschodni brzeg Świny - promem osobowym w mieście lub dużym promem osobowo-towarowym w Karsiborze. Z Karsiboru należy jechać przez Ognicę do Warszowa i tam dalej do latarni morskiej. Droga na latarnię została oznakowana przez Zarząd Miasta Świnoujście, który widzi korzyści z zachęcania jak największej rzeszy turystów do zwiedzania swoich pięknych terenów, a także latami wpisanej ze względu na swoją unikatową budowlę do rejestru zabytków pod numerem A-1346.

Zdjęcia wykonane w technice HDR
www.e-fotografik.pl

Foto Daniel SZYSZ
Tekst latarnie.com.pl